Był nauczycielem, który potrafił zamienić małą warmińską wieś w centrum polskiego życia. W Pluskach Robert Gransicki uczył, wychowywał i budował wspólnotę. Jego działalność zakończyła się tragicznie wraz z wybuchem wojny.

Robert Gransicki urodził się 16 września 1900 roku w Pierszczewie pod Kartuzami, w niezamożnej rodzinie chłopskiej. Mimo skromnego pochodzenia, dzięki ogromnej determinacji ukończył Seminarium Nauczycielskie w Kościerzynie i rozpoczął pracę pedagogiczną w szkołach powiatu kartuskiego.

Prawdziwy zwrot w jego życiu nastąpił pod koniec 1929 roku. Został wtedy oddelegowany przez polskie władze oświatowe do trudnej i niebezpiecznej misji w Prusach Wschodnich. Miał objąć kierownictwo nowo powstającej Katolickiej Szkoły Polskiej w Pluskach, malowniczej wsi nad jeziorem Pluszne pod Olsztynem. Gdy 14 stycznia 1930 roku szkoła uroczyście otwierała swoje podwoje, w ławkach zasiadło siedemnaścioro pierwszych uczniów z odważnych warmińskich rodzin (m.in. Kensboków, Palmowskich czy Popławskich).

Szkoła pełna innowacji

Gransicki błyskawicznie zyskał miano nauczyciela charyzmatycznego. Uważał, że edukacja to nie tylko ślęczenie nad książkami. Aby uczyć dzieci praktycznego gospodarowania, założył przy szkole pokazowy ogródek oraz nowoczesną pasiekę. Sam pasjonował się pszczelarstwem i ogrodnictwem, zarażając tym uczniów, którzy zdobytą wiedzę wykorzystywali potem w domach rodzinnych.

Był też człowiekiem o niezwykłym zacięciu technicznym i wielkiej miłości do sportu. Do historii przeszła jego chałupnicza instalacja elektryczna, którą własnoręcznie skonstruował przy użyciu dynama rowerowego, by rozświetlić szkolną salę. Gransicki zaszczepił w młodych Warmiakach miłość do wody i skautingu – wspólnie z uczniami budował w Pluskach kajaki, którymi później organizował spływy po okolicznych jeziorach.

Z jego inicjatywy wybudowano w Pluskach nowoczesny budynek szkolny wraz z boiskiem. To właśnie tam, 22 września 1935 roku, Gransicki zorganizował pierwsze w historii mistrzostwa Polaków z Warmii w siatkówce dziewcząt i chłopców, w których ramię w ramię rywalizowała młodzież z Plusk, Olsztyna, Jarot, Nowej Kaletki i Unieszewa.

Warmińska miłość i pruskie szykany

Pluski stały się dla Roberta Gransickiego nie tylko miejscem walki o polską mowę, ale i domem. To tutaj poznał Jadwigę Brzeszczyńską – wychowawczynię miejscowego polskiego przedszkola, a prywatnie córkę znanego warmińskiego poety i nauczyciela Jana Brzeszczyńskiego. Pobrali się w 1932 roku i doczekali czwórki dzieci, wspólnie tworząc silny polski bastion kulturalny w Pluskach.

Działalność Gransickiego doprowadzała do wściekłości niemieckich żandarmów i lokalne bojówki. Rodzina i uczniowie byli nieustannie nękani. Szykany dotykały nawet właścicieli budynków we wsi – nakładano na nich drakońskie kary finansowe za najmniejsze uchybienia. Oczywiście dotyczyło to osób narodowości polskiej. Niemiecka nagonka osiągnęła cel latem 1937 roku, kiedy władze ostatecznie doprowadziły do zamknięcia polskiej szkoły w Pluskach.

Ostatnia placówka i tragiczny wrzesień

Gransicki nie zamierzał jednak składać broni. Przeniósł się z rodziną na ziemię złotowską (Krajna), gdzie od października 1937 roku objął kierownictwo kolejnej polskiej szkoły – w Głomsku. W Głomsku doczekał tragicznego, jak się okazało, roku 1939.

Tuż przed wybuchem wojny, pod koniec sierpnia, nauczyciel pojechał na rodzinne Kaszuby. Tam, w miejscowości Grzybno, został aresztowany przez Niemców. Trafił do więzienia w Kartuzach, gdzie był brutalnie przesłuchiwany. Hitlerowcy doskonale wiedzieli, jak groźny dla ich planów germanizacyjnych jest ten skromny, a zarazem charyzmatyczny pedagog.

14 września 1939 roku, zaledwie dwa tygodnie po wybuchu wojny, Robert Gransicki został rozstrzelany w lesie pod Kartuzami. Jego ciało spoczęło w bezimiennej, zbiorowej mogile, stając się symbolem tragicznego losu polskiej inteligencji na Pomorzu.

W 1946 roku władze odznaczyły pośmiertnie bohaterskiego nauczyciela Krzyżem Grunwaldu III klasy. Dziś pamięć o nim jest wciąż żywa – w Pluskach, gdzie spędził swoje najpiękniejsze, pełne pasji lata, mieszkańcy odsłonili tablicę pamiątkową na budynku dawnej szkoły. Jego imię nosi też boisko we wsi. I choć po II wojnie światowej na Warmii nastąpiła wymiana ludności, to właśnie za pomocą tych drobnych gestów lokalna społeczność oddała hołd człowiekowi, który uczył nie tylko języka polskiego, ale przede wszystkim – odwagi i samodzielnego myślenia.