To już 10 lat! 10 marca 2016 roku warmińska godka oficjalnie stała się naszym wspólnym skarbem na liście UNESCO. Jak przez tę dekadę przeszliśmy drogę od wiejskiego dialektu do symbolu nowoczesnej Warmii?

Marzec 2026 roku to dla mieszkańców Warmii czas wyjątkowy. Dokładnie dziesięć lat temu, 10 marca 2016 roku, gwara warmińska została oficjalnie wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To wydarzenie nie pozostało tylko w ministerialnych dokumentach – stało się impulsem do prawdziwego odrodzenia kultury regionu.

Pasja, determinacja i pierwsze sukcesy

Sukces gwary warmińskiej zaczęli budować pasjonaci, którzy nie chcieli dopuścić, by język ojców zamilkł wraz z odejściem ostatniego pokolenia rodowitych Warmiaków. Wiodącą rolę odegrali prof. Izabela Lewandowska z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego oraz Edward Cyfus, niestrudzony popularyzator lokalnej tradycji. Ich praca nad dokumentacją pokazała Radzie ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, że warmińska godka to coś więcej niż zbiór archaizmów – to żywy język, wciąż obecny w życiu społeczności. Wpis na krajową listę w marcu 2016 roku był dla Warmii ogromnym wyróżnieniem. Warto podkreślić, że gwara warmińska była jedną z pierwszych w Polsce wpisanych na tę prestiżową listę, wytyczając szlak dla innych regionów. To Warmia pokazała, jak skutecznie walczyć o uznanie lokalnej mowy za skarb narodowy.

Gwara wychodzi z cienia

Przez ostatnie dziesięć lat obserwowaliśmy fascynujący proces „wychodzenia gwary z cienia”. Jeszcze na początku XXI wieku jej znajomość bywała kojarzona z wsią lub brakiem wykształcenia. Dziś sytuacja się odwróciła – używanie charakterystycznych dla Warmii słów i wyrażeń jest powodem do dumy i symbolem lokalnej tożsamości. Gwara przeniknęła do przestrzeni publicznej: pojawia się w mediach społecznościowych i w nazwach lokalnych produktów. Stała się też „kodem dostępu” dla młodych mieszkańców – tzw. neowarmiaków, którzy poprzez naukę godki budują więź z regionem.

Zmiana funkcji i rola artystyczna

Jednocześnie zmieniła się funkcja gwary. Choć wpis na krajową listę zapewnił jej ochronę i wsparcie instytucjonalne, jej naturalna transmisja pokoleniowa uległa przemianie. Dziś gwara rzadziej opisuje codzienne czynności gospodarskie, a częściej staje się językiem odświętnym, artystycznym i tożsamościowym. Jest fundamentem widowisk obrzędowych, festiwali i literatury regionalnej, która przeżywa obecnie renesans. Dzięki słownikom i programom edukacyjnym udało się skodyfikować zasady godki, co chroni ją przed rozmyciem, nadając jednocześnie nieco akademicki charakter.

Rewolucja dla regionu

Dziesięć lat obecności gwary na liście dziedzictwa to prawdziwa rewolucja. Gdyby nie wpis z marca 2016 roku i społeczna mobilizacja, godka mogłaby dziś istnieć jedynie w starych nagraniach. Tymczasem w 2026 roku żyje pełnią życia. Choć na liście UNESCO z czasem pojawiły się inne polskie gwary, to Warmia pozostaje pionierem, który udowodnił, że lokalność jest wielką wartością. Największym skarbem Warmii nie są już tylko zabytkowe kościoły czy malownicze jeziora, ale dziś – dzięki dekadzie starań – jest nim również nasza unikalna mowa.