Bronisława Wajs, znana jako Papusza, odkrywa swój talent poetycki i staje w konflikcie ze społecznością. Warmia posłużyła filmowcom jako realistyczne tło jej historii.
„Papusza” to polski film z 2013 roku w reżyserii Joanny Kos‑Krauze i Krzysztofa Krauzego. Opowiada o Bronisławie Wajs, znanej jako Papusza. Była pierwszą romską poetką, której twórczość trafiła do szerszego odbioru w Polsce.
Film pokazuje życie Bronisławy Wajs w wędrownej społeczności Romów. Papusza uczy się czytać i pisać oraz komponuje wiersze w języku romskim. Spotyka Jerzego Ficowskiego, który docenia jej talent i publikuje w Polsce jej poezję w książce „Cyganie polscy” (1953). Sukces literacki wywołuje konflikt ze społecznością romską. Papusza zostaje oskarżona o zdradę kulturową i odrzucona przez środowisko, przede wszystkim za odejście od tradycyjnej roli kobiety. Presja i szykany prowadzą do problemów zdrowotnych. Papusza cierpi na chorobę psychiczną.
Film pokazuje jej życie na tle wydarzeń XX wieku, kiedy Romowie byli dyskryminowani i często przymusowo osiedlani
Część zdjęć do „Papuszy” kręcono na Warmii. Pałace, wsie, pola i jeziora stworzyły autentyczne tło dla życia wędrownej społeczności Romów. Lokacje w Ornecie, Słobitach i Bażynach pozwoliły wiernie oddać klimat początku XX wieku. Twórcy szukali miejsc, które nie wymagały dużych przeróbek scenograficznych i dobrze pokazywały codzienne życie bohaterów. Dzięki Warmii film zyskał naturalną przestrzeń, wiarygodność i historyczny kontekst. Region nie był tu tylko tłem, lecz integralną częścią opowieści.
W tytułową rolę Papuszy wcieliła się Jowita Budnik. W pozostałych głównych rolach zobaczymy Zbigniewa Walerysia jako męża Dionizego Wajsa oraz Antoniego Pawlickiego jako Jerzego Ficowskiego. Większość dialogów filmu jest w języku romskim. To nadaje produkcji wyjątkowy charakter.
„Papusza” zdobywała nagrody i uznanie krytyków. Chwalono zdjęcia, grę aktorską i autentyczność świata przedstawionego. Film łączy biografię z historią Romów w Polsce, pokazując zarówno ich kulturę, jak i dramatyczne losy w XX wieku.
